Ilustracją tematyki dyskusji może być poniższa lista pytań:

• Jaki był początek wszechświata?
• Czy wszechświat skończy się kiedyś?
• Czy istnieje wiele wszechświatów?
• Czy skolonizujemy inne planety?
• Czy istnieją we wszechświecie inne formy życia?
• Dlaczego wszechświat możemy opisać liczbami?
• Czego jeszcze nie wiemy o naszej Ziemi?
• Czy w całym wszechświecie obowiązują te same prawa fizyki?
• Czy obowiązuje Zasada Antropiczna?
• Kiedy przestaliśmy być centrum wszechświata?
• Czy czujemy się wyjątkowi i samotni?
• Czy świat realny różni się od tego, co postrzegamy?

Wstęp wolny

• prof. Marek Biesiada, Instytut Fizyki, Uniwersytet Śląski w Katowicach

  "Nasze miejsce w czasie - złoty wiek kosmologii"

  Czasy w których żyjemy można z powodzeniem określić złotym wiekiem kosmologii: w ciągu ostatniego stulecia przeobraziła się ona w naukę empiryczną, a ostatnie dekady przyniosły bezprecedensowej jakości wyniki budujące spójny wewnętrznie obraz rozszerzającego się Wszechświata, jego początku i procesu powstawania w nim struktur (galaktyk i ich gromad) oraz tworzenia pierwiastków w procesach nukleosyntezy pierwotnej i we wnętrzach gwiazd. Odkrycie przyspieszającej ekspansji Wszechświata wskazuje jednak na kolejny aspekt wyjątkowości obecnej epoki w jego dziejach: za 100 miliardów lat dla typowego obserwatora jego rodzima galaktyka będzie jedynym dostrzegalnym kosmicznym obiektem, bez śladu kosmicznego towarzystwa, z wymazanym zapisem początku ...

• prof. Marek Rogatko, Instytut Fizyki, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

  "Ciemna strona Wszechświata – czarne dziury"

  Wykład poświęcony będzie głównym aspektom teorii czarnych dziur (czarnych obiektów) i astrofizycznym zjawiskom z ich udziałem. Omówione zostaną statyczne, stacjonarne i osiowosymetryczne czarne dziury oraz ich cechy. Wysokoenergetyczne zjawiska astrofizyczne z udziałem czarnych dziur mogą służyć jako ‘laboratorium’ do testowania współczesnych teorii unifikacyjnych. Poruszony zostanie także problem ciemnej materii i ciemnej energii.

• prof. Michał Różyczka, Centrum Astronomiczne im. Mikołaja Kopernika w Warszawie

  "Miejsce naszego układu"

  Krótko przedstawiam dwie najbardziej owocne metody wykrywania planet pozasłonecznych (dopplerowską i tranzytów) z naciskiem na misję kosmicznego teleskopu Keplera. W głównej części wykładu omawiam aktualne dane statystyczne dotyczące pozasłonecznych układów planetarnych, ilustrując je przykładami systemów całkowicie różnych od Układu Słonecznego oraz systemów budzących największe nadzieje na znalezienie planet nadających się do skolonizowania.

• prof. Ewa Szuszkiewicz, Instytut Fizyki, Uniwersytet Szczeciński oraz Polskie Centrum Astrobiologii CASA*

  "Atmosfery planetarne: ich powstanie, struktura i ewolucja"

  Planety mogą mieć podobne masy i promienie, a mimo to mogą być zupełnie innymi światami. W poznaniu ich podobieństw i różnic pomocna jest analiza widmowa atmosfer planetarnych. Trwają prace nad przygotowaniem misji kosmicznej, dedykowanej badaniom atmosfer planet pozasłonecznych EChO (the Extrasolar Characterisation Observatory). EChO będzie w stanie określić fizyczne i chemiczne własności atmosfer oraz ocenić czy warunki panujące na planetach typu ziemskiego mogłyby sprzyjać istnieniu organizmów żywych. W moim wykładzie opowiem o tym szczegółowo. Dla porównania przedyskutuję również atmosfery planet naszego Układu Słonecznego, o których wiemy coraz więcej dzięki sondom kosmicznym takim jak Venus-Express, Mars-Express czy Cassini-Huygens. Oczywiście najlepiej poznana jest atmosfera ziemska i dlatego zajmie ona w moim wykładzie centralne miejsce.

• prof. Michał Tempczyk, Instytut Filozofii, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

  "Czy jesteśmy sami we Wszechświecie?"

  Pytanie, czy gdzieś we Wszechświecie istnieją inteligentne istoty, które stworzyły naukę i technikę pozwalającą na podróże w przestrzeni międzygwiezdnej i na wysyłanie oraz odbieranie sygnałów o swoim istnieniu, jest jednym z najciekawszych problemów,stojących przed ludzkością na początku ery kosmicznej. Zagadnienie to ma wiele aspektów teoretycznych i praktycznych. Dotychczasowe próby zarejestrowania sygnałów świadczących o istnieniu innych cywilizacji nie powiodły sie, dlatego rozważania na temat ich istnienia mają charakter teoretyczny. Odpowiedź na nie zależy od aktualnego stanu nauk przyrodniczych. Celem mojego wystąpienia jest pokazanie, jak odpowiedź ta zmieniła się w kilku zasadniczych punktach w związku z postępem jaki dokonał się w ostatnim półwieczu w kosmologii, fizyce i biologii. ciąg dalszy »»» Dzięki kosmologii relatywistycznej wiemy, że Wszechświat powstał w Wielkim Wybuchu około 14 miliardów lat temu i że wszystkie istniejące w nim rodzaje materii, od cząstek elementarnych aż do gwiazd, planet i organizmów żywych powstawały w procesie ewolucji materii. Około 40 lat temu uczeni uświadomili sobie, że proces ten pomyślnie przebiegał dzięki niezwykłym koincydencjom, bez których nie powstałyby układy żywe i życie nie osiągnęłoby takiego bogactwa form, jakie istnieją na Ziemi. Doprowadziło to do sformułowania zasady antropicznej. Następne pytanie związane jest z prawdopodobieństwem powstania życie na Ziemi i jego rozwojem, aż do pojawienia się ludzi, którzy są układami bardzo złożonymi i zależnymi od otoczenia. Jeszcze 50 lat temu, zanim rozwinęła się teoria chaosu dynamika nieliniowa wydawało się, że powstanie ze stosunkowo prostej materii nieożywionej pierwszych układów, które mogły mnożyć się i rozwijać,było niesłychanie mało prawdopodobne i niemal graniczyło z cudem. Obecnie wiemy, że tak nie jest. Dynamiczne układy otwarte powstają i rozwijają się szybko i są stabilne, dzięki czemu szanse na pojawienie się życia są znacznie większe niż uważano dawniej. W rowach oceanicznych takie lokalne formy życia powstają w ciągu kilkudziesięciu lat. Teoria układów nieliniowych dowodzi, że dzięki sprzężeniom zwrotnym korzystne zmiamy mogą doprowadzić do powstania nowego narządu, na przyklad oka, w ciągu kilkudziesięciu pokoleń. Istotę zmiany wiedzy na ten temat można podsumować stwierdzeniem, że dążenie do wzbogacania struktury jest podstawową cechą materii, a nie wyjątkowym zjawiskiem, wymagającym specjalnych warunków i długiego okresu czasu. Gatunek ludzki był tradycjnie uznawany za wyjątkowy ze względu na nasze zdolności związane z myśleniem i inteligencją. Obecnie wiemy, że nie byliśmy jedynym gatunkiem o takich zdolnościach, że w w ostatnim okresie zniszczyliśmy kilka gatunków podobnych. Nie byliśmy zatem tacy wyjątkowi. Ponadto wiemy, że zwierzęta, zwłaszcza ssaki i ptaki, posiadają inteligencję, emocje podobne do ludzkich i często skomplikowane relacje wewnątrz grup. Następne ważne pytanie dotyczy istnienia planet podobnych do Ziemi, na których mogłyby powstać i rozwinąć się istoty inteligentne. Dzięki pionierskiej pracy Wolszczana astronomowie zaczęli obserwować i katalogować takie planety. W rezultacie wiemy, że warunki podobne do ziemskich nie są tak wyjątkowe, jak do niedawna sądzono. Jednak z drugiej strony uczeni coraz le[piej uświadamiają sobie, jak wyjątkową planetą jest Ziemia i nasz układ. Na przykład dzięki Jowiszowi liczba ciał bombardujących Ziemię, niebezpiecznych dla życia, jest bardzo mała. Katastrofy podobne do tej, ktora zniszczyła dinozaury, zdarzają się rzadko. Pozwala ta na powstawanie i rozwój wielu gatunków o skomplikowanej budowie i dużym bogactwie zachowań. Na koniec, zastanawiając się nad istotami inteligentnymi, które mają rozwiniętą naukę i technikę, należy odpowiedzieć na pytanie, czy ich możliwości techniczne mogą zasadniczo różnić się od naszych. Czy mogą poruszać się szybciej niż światło lub cofać się w czasie? Jeżeli ich fizyka jest jakościowo różna i lepsza od naszej, to nie potrafimy wyobrazić sobie ich techniki i sposobów komunikowania.

• prof. Jerzy Vetulani, Instytut Farmakologii PAN w Krakowie

  "Dlaczego myślimy i jak umysł może prowadzić nas na manowce?"

  Myślimy dlatego, że myślenie jest potężnym orężem w walce o byt. Myślimy też dlatego, bo mamy wielki i sprawny mózg. Mózg naczelnych w naszej linii stale sie rozwijał, a wraz z tym rozwojem uzyskaliśmy coraz większą kontrolę nad środowiskiem. Ewolucja mózgu wciąż trwa, zmieniają się wymiary i kształt czaszki. Miarą tempa rozwoju mózgu w danych populacjach jest proporcja haplotypu D genu mikroencefaliny. Wskazuje ona, że ewolucja mózgu w różnych regionach świata biegnie z różną szybkością. Konsekwencja tej ewolucji wydaje się być efekt Flyna – stały wzrost inteligencji z generacji na generację. Prawdopodobnie kultura sprzyja ewolucji mózgu.  ciąg dalszy »»» Jeżeli mózgu się nie używa, mózg przestaje się rozwijać, a nawet może zanikać. Dotyczy to głównie zwierząt niższych, ale w pewnym sensie dotyczy też człowieka. Wzbogacone środowisko rozwija mózg. Mózg zbudowany jest w sposób modularny, a pewne złożone czynności wymagają odpowiednich warunków, do ich prowadzenia. Ponieważ jesteśmy gatunkiem obligatoryjnie towarzyskim wykształciły się w mózgu mechanizmy rozumienia emocji i rozumowania innych członków grupy. Są to neurony lustrzane i teoria umysłu. Jedyna droga poznawania świata to zmysły. Funkcjonują one zazwyczaj zadawalajaco, ale moga prowadzić nas na manowce.

• Andrzej Burian
• Karol Kołodziej
• Jerzy Łuczka
• Maciej Maśka (przewodniczący)

• Krystian Roleder
• Elżbieta Stephan
• Andrzej Ślebarski

• Jerzy Warczewski
• Wiktor Zipper
• Marek Zrałek